El Pais (Espana) : „El libro de los susurros, de una belezza fascinante, una novela que es Historia”.

In cotidianul spaniol cel mai raspandit, El Pais, a fost publicata, in data de 2 aprilie 2011, o elogioasa recenzie a „Cartii soaptelor”, sub semnatura Mariei Jose Obiol. Iata textul:

Varujan Vosganian, de origine armeana, era un copil cand a inceput sa sculte povesti. Cei mai importanti povestitori au fost Garabet Vosganian si Setrak Melichian, bunicii sai paterni si materni. Si desi  in Focsanii copilariei sale a invatat sa citeasca soaptele, aceasta carte a inceput a fi scrisa cu mult inainte. Nu in primavera anului 1915, odata cu genocidul impotriva armenilor. Nici macar odat cu macelurile lui Stalin. Poatee primele randuri au rasari in batalia de la Avarair contra persilor. Potrivit lui Vosganian (Craiova, 1958), poet, lider al comunitatii armene din Romania, Cartea soaptelor exista deja sau astfel a inteles autorul sau din ceea ce a ascultat, caci ceea ce cu vocea scazuta povestea batranii copilariei sale nu erau paginile unei carte care nu se gasea pe hartie tiparita. Vosganian nu se considera autorul, ci primul cititor al Cartii. Garabet si Setrak sunt povestitorii, care indica pe nepot ca viitorul povestitor. In aceasta carte cutremuratoare si indispensabila aflam ca armenii se recunosc prin aceea ca plang aceiasi morti, ca unii ajung sa se reconcilieze la batranete si ca partidele lor de carti sunt precum niste noi tratate de la Postdam. Ei sunt cei care spun cat de dificil este sa mopri in acelasi pamant in care te-ai nascut.Lucruri care se invata: “Apatridul este cel care are o patrie pe care s-o iubeascau, dar nu are o patrie care sa-l apere.” Frumusetea acestor povestiti este fascinanta, cuprinzand momente si scene teribile. Ce rafinata tesatura de liniste si nelinisti! Si cercul care niciodata nu se inchide, al intalnirilor si al despartirilor. Si al disparutilor. Naratiune cu vocatie memorialistica, omagiu adus eroilor neintreruptelor diaspore. Document emotionant, roman care este istorie. Un defect:prea putine eroine femei. Si, in fine, o o informatie inspaimantatoare: autorul descrie crimele nu atat din marturiile supravietuitorilor cat mai ales din “ laudarosenia asasinilor”.

 Iata si textul original:

 „Varujan Vosganian, de origen armenio, era un niño cuando comenzó a escuchar historias. Sus principales relatores fueron Garabet Vosganian y Setrak Melichian, sus abuelos paterno y materno. Y aunque fue en el Focsani de su infancia donde aprendió a leer los susurros, este libro se empezó a escribir mucho antes. No en la primavera de 1915 cuando el genocidio armenio. Ni tampoco cuando las matanzas de Stalin. Tal vez las primeras líneas brotaran en la batalla de Avarair contra los persas. Según Vosganian (Craiova, 1958), poeta, líder de la comunidad armenia en Rumanía, El libro de los susurros ya existía, o así lo entendió su autor según escuchaba, porque lo que en voz baja contaban los viejos de su infancia no eran sino páginas de un libro que no estaba en papel impreso. Vosganian no se considera el narrador sino el primer lector de El libro… Y son Garabet y Setrak, los relatores, quienes señalan al nieto como futuro narrador. En este libro estremecedor e imprescindible sabemos que los armenios se reconocen porque lloran a los mismos muertos, que algunos se reconcilian en la vejez y que las partidas de cartas son como nuevos tratados de Postdam. Ellos son quienes hablan de lo difícil que es morir donde uno ha nacido. Cosas que se aprenden: „Apátrida no es no tener patria a la que amar, sino no tener patria que te proteja”. Resulta fascinante la belleza de las historias, aunque encierren momentos y escenarios terribles. ¡Qué exquisita urdimbre tejida de placidez y desasosiego! Y el círculo que nunca se cierra de separaciones y reencuentros. Y desaparecidos. Narración con vocación memorística, homenaje a los protagonistas de las sucesivas diásporas. Documento conmovedor, novela que es Historia. Un pero, echo de menos voces de mujeres. Por último, una información aterradora: el autor supo de crímenes no tanto por testimonios de supervivientes sino por las „baladronadas de los asesinos”.

Textul poate fi lecturat pe adresa http://www.elpais.com/articulo/portada/libro/susurros/elpepuculbab/20110402elpbabpor_16/Tes